ЁЯНАЁЯНБЁЯМОрдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рддрдеा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХीЁЯМИ⛈
рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рддрдеा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी
рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоें рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдХे рдХुрдЫ рдпोрдЧрджाрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं-[2][3]
рдЧрдгिрдд - рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд╢ूрди्рдп рдХे рдХांрд╕ेрдк्рдЯ, рдмीрдЬрдЧрдгिрдд рдХी рддрдХрдиीрдХों рддрдеा рдХрд▓рди-рдкрдж्рдзрддि, рд╡рд░्рдЧрдоूрд▓, рдШрдирдоूрд▓ рдХे рдХांрд╕ेрдк्рдЯ рд╕े рднрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
рдЦेрд▓ - рд╢рддрд░ंрдЬ, рд▓ुрдбो, рд╕ाँрдк-рд╕ीрдв़ी рдПрд╡ं рддाрд╢ рдХे рдЦेрд▓ों рдХा рдЬрди्рдо рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдоें рд╣ी рд╣ुрдЖ।
рд▓рд▓िрдд рдХрд▓ा - рд╡ेрджों рдХा рдкाрда рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा рдЬो рд╕рд╕्рд╡рд░ рдПрд╡ं рд╢ुрдж्рдз рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдеा। рдЗрд╕рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рдоें рд╣ी рдз्рд╡рдиि рдПрд╡ं рдз्рд╡рдиिрдХी рдХा рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЕрдз्рдпрдпрди рдЖрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ।
рдЬ्рдпोрддिрд╖ -
рдЦрдЧोрд▓рд╡िрдЬ्рдЮाрди - рдЛрдЧ्рд╡ेрдж (1500 рдИрд╕ाрдкूрд░्рд╡) рдоें рдЦрдЧोрд▓рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै।
рднौрддिрдХी - ремрежреж рдИрд╕ाрдкूрд░्рд╡ рдХे рднाрд░рддीрдп рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдиे рдкрд░рдоाрдгु рдПрд╡ं рдЖрдкेрдХ्рд╖िрдХрддा рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै।
рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди - рдЗрдд्рд░ рдХा рдЖрд╕рд╡рди, рдЧрди्рджрд╣рдпुрдХ्рдд рдж्рд░рд╡, рд╡рд░्рдг рдПрд╡ं рд░ंрдЬрдХों (dyes and pigments) рдХा рдиिрд░्рдоाрдг, рд╢рд░्рдХрд░ा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг
рдЖрдпुрд░्рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдПрд╡ं рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж - рд▓рдЧрднрдЧ реорежреж рдИрд╕ाрдкूрд░्рд╡ рднाрд░рдд рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдПрд╡ं рд╢рд▓्рдпрдХрд░्рдо рдкрд░ рдкрд╣рд▓ा рдЧ्рд░рди्рде рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ рдеा।
рд╕ैрди्рдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди
рд╕िрд╡िрд▓ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ी рдПрд╡ं рд╡ाрд╕्рддुрд╢ाрд╕्рдд्рд░ - рдоोрд╣рдирдЬोрджрдб़ो рдПрд╡ं рд╣рдб़рдк्рдкा рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдирдЧрд░ीрдп рд╕рднрдпрддा рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоें рдЙрди्рдирдд рд╕िрд╡िрд▓ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░ी рдПрд╡ं рдЖрд░्рдХिрдЯेрдХ्рдЪрд░ рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХрдХो рдк्рд░рдоाрдгिрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
рдпांрдд्рд░िрдХ рдПрд╡ं рд╡ाрд╣рди рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी - рдпाрди-рдиिрд░्рдоाрдг рдПрд╡ं рдиौрд╡рд╣рди (Shipbuilding & navigation) - рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдПрд╡ं рдкाрд▓ि рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рдЕрдиेрдХ рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
рдзाрддुрдХрд░्рдо - рдЧ्рд░ीрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि рдЪौрдеी рд╢рддाрдм्рджी рдИрд╕ाрдкूрд░्рд╡ рдоें рднाрд░рдд рдоें рдХुрдЫ рдзाрддुрдУं рдХा рдк्рд░рдЧрд▓рди (рд╕्рдоेрд▓्рдЯिंрдЧ) рдХी рдЬाрддी рдеी।
рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдордп рдоें рди рдЖрдлрд╕ेрдЯ рдк्рд░िंрдЯिंрдЧ рдХी рдорд╢ीрдиे рдеीं, рди рд╕्рдХ्рд░िрди рдк्рд░िрдЯिंрдЧ рдХी рдорд╢ीрдиें। рди рд╣ी рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдеा рдЬрд╣ां рдХिрд╕ी рднी рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рд╕ूрдЪрдиाрдПं рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ोрддी рд╣ैं। рдлिрд░ рднी рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдХे рдЛрд╖ि-рдоुрдиिрдпों рдиे рдЕрдкрдиे рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде, рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╢ोрдз рдХी рдорджрдж рд╕े рдХрдИ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХी рд░рдЪрдиा рдХी рдФрд░ рдЙрд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рднी рдХिрдпा। рдЗрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХा рд╡िрд╡ेрдЪрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ै-
рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджрд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЙрдд्рддрд░рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рдоें рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЧ्рд░ंрдеों рдХी рд░рдЪрдиा рд╣ुрдИ। рднाрд░рддीрдп рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХी рд░рдЪрдиा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдм्рд░рд╣्рдоा рдиे рдХी। рдм्рд░рд╣्рдоा рдиे рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдХो, рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдиे рдЕрд╢्рд╡िрдиी рдХुрдоाрд░ों рдХो рдФрд░ рдлिрд░ рдЕрд╢्рд╡िрдиी рдХुрдоाрд░ों рдиे рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдХो рдЗрди्рдж्рд░ рдХो рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा। рдЗрди्рдж्рд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдпрд╣ рд╡िрдж्рдпा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд▓ोрдХ рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рд╣ुрдИ। рдЗрд╕े рдЪाрд░ рдЙрдкрд╡ेрджों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
рдХुрдЫ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрд╣ рдЛрдЧ्рд╡ेрдж рдХा рдЙрдкрд╡ेрдж рд╣ै рддो рдХुрдЫ рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ ‘рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж’ рдХा рдЙрдкрд╡ेрдж рд╣ै। рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХी рдоुрдЦ्рдп рддीрди рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдПं рд╣ैं- рднाрд░рдж्рд╡ाрдЬ, рдзрдирд╡рди्рддрд░ि рдФрд░ рдХाрд╢्рдпрдк। рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЖрда рдЕंрдЧ рд╣ैं- рд╢рд▓्рдп, рд╢ाрд▓ाрдХ्рдп, рдХाрдпрдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рднूрддрд╡िрдзा, рдХौрдоाрд░рдоृрдд्рдп, рдЕрдЧрджрддрди्рдд्рд░ा, рд░рд╕ाрдпрди рдФрд░ рд╡ाрдЬीрдХрд░рдг। рдЪрд░рдХ рд╕ंрд╣िрддा, рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рд╕ंрд╣िрддा, рдХाрд╢्рдпрдк рд╕ंрд╣िрддा рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧ्рд░ंрде рд╣ैं рдЬिрди рдкрд░ рдмाрдж рдоें рдЕрдиेрдХ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдПं рд▓िрдЦी рдЧрдИं।
рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧ्рд░рди्рде рдЪрд░рдХрд╕ंрд╣िрддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдРрд╕ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдоूрд▓ рд░ूрдк рд╕े рдпрд╣ рдЧ्рд░рди्рде рдЖрдд्рд░ेрдп рдкुрдирд░्рд╡рд╕ु рдХे рд╢िрд╖्рдп рдЕрдЧ्рдиिрд╡ेрд╢ рдиे рд▓िрдЦा рдеा। рдЪрд░рдХ рдЛрд╖ि рдиे рдЗрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдХो рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рдЪрд░рдХ рд╕ंрд╣िрддा рдкрдб़ рдЧрдпा। рдмрддाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдкрддंрдЬрд▓ि рд╣ी рдЪрд░рдХ рдеे। рдЗрд╕ рдЧ्рд░рди्рде рдХा рд░рдЪрдиाрдХाрд▓ рдИं. рдкू. рдкांрдЪрд╡ी рд╢рддाрдм्рджी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╡ैрджिрдХ рдпुрдЧ рд╕े рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे ‘рд░рд╕’ рдХा рдЕрд░्рде рд╣ोрддा рдеा-рдкाрд░рдж। рдкाрд░рдж рдХो рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХा рд╡ीрд░्рдп рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЦрдиिрдЬों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा। рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рддрдХ рдЕрдиेрдХ рдЦрдиिрдЬों рдХी рдЦोрдЬ рд╣ो рдЪुрдХी рдеी рддрдеा рдЙрдирдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рднी рд╣ोрдиे рд▓рдЧा рдеा। рдкрд░ंрддु рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдХाрдо рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди рдиाрдордХ рдмौрдж्рдз рд╡िрдж्рд╡ाрди рдиे рдХिрдпा। рдЙрдирдХा рдХाрд▓ рд▓рдЧрднрдЧ 280-320 рдИ. рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдирдИ рдЦोрдЬ рдХी рдЬिрд╕рдоें рдкाрд░े рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рддांрдмा рдЗрдд्рдпाрджि рдзाрддुрдУं рдХो рд╕ोрдиे рдоें рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा।
рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдХुрдЫ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рдПрдХ рд╣ै рд░рд╕рд░рдд्рдиाрдХрд░। рдЗрд╕рдХे рд░рдЪрдпिрддा рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди рдеे। рдЗрд╕рдХे рдХुрд▓ рдЖрда рдЕрдз्рдпाрдп рдеे рдкрд░ंрддु рдЪाрд░ рд╣ी рд╣рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдоें рдоुрдЦ्рдпрдд: рдзाрддुрдУं рдХे рд╢ोрдзрди, рдоाрд░рдг, рд╢ुрдж्рдз рдкाрд░рдж рдк्рд░ाрдк्рддि рддрдеा рднрд╕्рдо рдмрдиाрдиे рдХी рд╡िрдзिрдпों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдЧोрд╡िрди्рдж рднрдЧрд╡рддрдкाрдж рдЬो рд╢ंрдХрд░ाрдЪाрд░्рдп рдХे рдЧुрд░ु рдеे, рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд ‘рд░рд╕рд╣ृрджрдпрддрди्рдд्рд░’ рдЧ्рд░ंрде рднी рдХाрдлी рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд░рд╕ेрди्рдж्рд░рдЪूрдб़ाрдордгि, рд░рд╕рдк्рд░рдХाрд╕ुрдзाрдХрд░ рд░рд╕ाрд░्рдгрд╡, рд░рд╕рд╕ाрд░ рдЖрджि рдЧ्рд░рди्рде рднी рд░рд╕ाрдпрдирд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рд╣ी рдЧिрдиे рдЬाрддे рд╣ैं।
рдЬ्рдпोрддिрд╖рд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рдЬ्рдпोрддिрд╖ рд╡ैрджिрдХ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рд╣ी рдПрдХ рдЕंрдЧ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕ूрд░्рдп, рдЪрди्рдж्рд░, рдкृрде्рд╡ी, рдирдХ्рд╖рдд्рд░, рдЛрддु, рдоाрд╕, рдЕрдпрди рдЖрджि рдХी рд╕्рдеिрддिрдпों рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рд╣рдоें ‘рд╡ेрджांрдЧ рдЬ्рдпोрддिрд╖’ рдиाрдордХ рдЧ्рд░ंрде рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд░рдЪрдиा рдХा рд╕рдордп 1200 рдИ. рдкू. рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯ рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдЧрдгिрдд рдХे рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рд╡िрдж्рд╡ाрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдПрдХ рдЕрдиुрдоाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЗрдирдХा рдЬрди्рдо 476 рдИ. рдоें рдкрдЯрдиा (рдХुрд╕ुрдордкुрд░) рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдоाрдд्рд░ 23 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рдЗрди्рд╣ोंрдиे ‘рдЖрд░्рдпрднрдЯ्рдЯीрдп’ рдиाрдордХ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдЧ्рд░ंрде рдХी рд░рдЪрдиा рдХी। рдЗрд╕ рдЧ्рд░ंрде рдоें рдкूрд░े 121 рд╢्рд▓ोрдХ рд╣ैं। рдЗрд╕े рдЪाрд░ рдЦрдг्рдбों рдоें рдмांрдЯा рдЧрдпा рд╣ै- рдЧीрддिрдХाрдкाрдж, рдЧрдгिрддрдкाрдж, рдХाрд▓рдХ्рд░िрдпाрдкाрдж рдФрд░ рдЧोрд▓рдкाрдж।
рд╡рд░ाрд╣рдоिрд╣िрд░ рдХे рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХे рдмिрдиा рддो рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдХी рдЪрд░्рдЪा рдЕрдзूрд░ी рд╣ै। рдЗрдирдХा рд╕рдордп рдЫрдаी рд╢рддाрдм्рджी рдИ. рдХे рдЖрд░рдо्рдн рдХा рд╣ै। рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЪाрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░ंрдеों рдХी рд░рдЪрдиा рдХी- рдкंрдЪрд╕िрдж्рдзाрди्рддिрдХा, рд╡ृрд╣рдЬ्рдЬाрддрдХ, рд╡ृрд╣рджрдпाрдд्рд░ा рддрдеा рд╡ृрд╣рдд्рд╕ंрд╣िрддा рдЬो рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддी рд╣ैं।
рдЧрдгिрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рд╣ी рднाрд░рдд рдоें рдЧрдгिрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рднी рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рд╢ूрди्рдп рдПрд╡ं рджрд╢рдорд▓рд╡ рдХी рдЦोрдЬ рднाрд░рдд рдоें рд╣ी рд╣ुрдИ। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╢्рд╡ рдХो рджी рдЧрдИ рдЕрдирдоोрд▓ рджेрди рд╣ै। рдЗрд╕ рдЦोрдЬ рдиे рдЧрдгिрддीрдп рдЬрдЯिрд▓рддाрдУं рдХो рдЦрдд्рдо рдХрд░ рджिрдпा। рдЧрдгिрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХो рдоुрдЦ्рдпрдд: рддीрди рднाрдЧों рдоें рдмांрдЯा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕंрдХрдЧрдгिрдд, рдмीрдЬрдЧрдгिрдд рдФрд░ рд░ेрдЦाрдЧрдгिрдд।
рд╡ैрджिрдХ рдХाрд▓ рдоें рдЕंрдХрдЧрдгिрдд рдЕрдкрдиे рд╡िрдХрд╕िрдд рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рдеा। ‘рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж’ рдоें рдПрдХ рд╕े рд▓ेрдХрд░ 10 рдЦрд░рдм рддрдХ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЗрди рдЕंрдХों рдХो рд╡рд░्рдгों рдоें рднी рд▓िрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा।
рдмीрдЬрдЧрдгिрдд рдХा рд╕ाрдзाрд░рдг рдЕрд░्рде рд╣ै, рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рдЬ्рдЮाрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рд╕ाрде рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХрд░рдХे рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рдХो рдЬाрдирдиा। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЗрд╕े рд╣ी рдЕрд▓рдЬेрдм्рд░ा рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рднाрд░рддीрдп рдмीрдЬрдЧрдгिрдд рдХे рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдкрд░ рд╡िрд╡ाрдж рдеा। рдХुрдЫ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдЗрд╕рдХे рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХा рд╢्рд░ेрдп рдпूрдиाрдиी рд╡िрдж्рд╡ाрди рджिрдпे рдлाрди्рддрд╕ рдХो рд╣ै। рдкрд░ंрддु рдЕрдм рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै рдХि рднाрд░рддीрдп рдмीрдЬрдЧрдгिрдд рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ूрдк рд╕े рд╣ुрдЖ рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рд╢्рд░ेрдп рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рд╡ाрди рдЖрд░्рдпрднрдЯ (446 рдИ.) рдХो рдЬाрддा рд╣ै।
рд░ेрдЦाрдЧрдгिрдд рдХा рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░ рднी рд╡ैрджिрдХ рдпुрдЧ рдоें рд╣ी рд╣ो рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рд╡िрдж्рдпा рдХा рдк्рд░ाрдЪीрди рдиाрдо рд╣ै- рд╢ुрд▓्рд╡рд╡िрдж्рдпा рдпा рд╢ुрд▓्рд╡рд╡िрдЬ्рдЮाрди। рдЕрдиेрдХ рдкुрд░ाрддाрдд्рд╡िрдХ рд╕्рдерд▓ों рдХी рдЦुрджाрдИ рдоें рдк्рд░ाрдк्рдд рдпрдЬ्рдЮрд╢ाрд▓ाрдПं, рд╡ेрджिрдХाрдПं, рдХुрдг्рдб рдЗрдд्рдпाрджि рдХो рджेрдЦрдиे рддрдеा рдЗрдирдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╣рдо рдкाрддे рд╣ैं рдХि рдЗрдирдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд░ेрдЦाрдЧрдгिрдд рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдм्рд░рд╣्рдорд╕्рдлुрдЯ рд╕िрдж्рдзांрдд, рдирд╡рд╢рддी, рдЧрдгिрддрддिрд▓рдХ, рдмीрдЬрдЧрдгिрдд, рдЧрдгिрддрд╕ाрд░рд╕ंрдЧ्рд░рд╣, рдЧрдгिрдд рдХौрдоुрджी рдЗрдд्рдпाрджि рдЧрдгिрдд рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧ्рд░рди्рде рд╣ैं।
рдХाрдорд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдоें рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде рдХा рдХाрдлी рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде рдЪाрд░ рд╣ैं- рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде, рдХाрдо, рдоोрдХ्рд╖। рдХाрдо рдХा рдЗрд╕рдоें рддीрд╕рд░ा рд╕्рдеाрди рд╣ै। рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдирди्рджी рдиे 1000 рдЕрдз्рдпाрдпों рдХा ‘рдХाрдорд╢ाрд╕्рдд्рд░’ рд▓िрдЦा рдЬिрд╕े рдмाрдн्рд░рд╡्рдп рдиे 150 рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦा। рдХाрдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░ंрде рд╣ै ‘рдХाрдорд╕ूрдд्рд░’ рдЬिрд╕рдХी рд░рдЪрдиा рд╡ाрдд्рд╕्рдпाрдпрди рдиे рдХी рдеी। рдЗрд╕ рдЧ्рд░ंрде рдоें 36 рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬीрд╡рди рдкрдж्рдзрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें 64 рдХрд▓ाрдУं рдХा рд░ोрдЪрдХ рд╡рд░्рдгрди рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдПрдХ рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░ंрде рд╣ै ‘рдХुрд╣рдиीрдордд’ рдЬो рдПрдХ рд▓рдШुрдХाрд╡्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ै। рдХोрдХ्рдХрдХ рдкंрдбिрдд рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рд░рддिрд░рд╣рд╕्рдп рдХो рднी рдмेрд╣рдж рдкрд╕ंрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╕ंрдЧीрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рднाрд░рддीрдп рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХो рд╕ंрдЧीрдд рддрдеा рдиृрдд्рдп рдХा рдк्рд░рдердо рдЕрдЪाрд░्рдп рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХे рдиाрд░рдж рдиे рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рд╕े рд╣ी рд╕ंрдЧीрдд рдХा рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЕрдиेрдХ рдЧ्рд░ंрде рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬैрд╕े рдиाрд░рджрд╢िрдХ्рд╖ा, рд░ाрдЧрдиिрд░ूрдкрдг, рдкंрдЪрдорд╕ाрд░рд╕ंрд╣िрддा, рд╕ंрдЧीрддрдордХрд░рди्рдж рдЖрджि।
рд╕ंрдЧीрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЖрдЪाрд░्рдпों рдоें рдоुрдЦ्рдпрдд: рдЙрдоाрдорд╣ेрд╢्рд╡рд░, рднрд░рдд, рдирди्рджी, рд╡ाрд╕ुрдХि, рдиाрд░рдж, рд╡्рдпाрд╕ рдЖрджि рдХी рдЧिрдирддी рд╣ोрддी рд╣ै। рднрд░рдд рдХे рдиाрдЯрдпрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЧीрдд рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдЬрд╣ां рд╕ाрдорд╡ेрдж рд╕े рд╣ुрдИ рд╣ै, рд╡рд╣ीं рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдиे рдЕрднिрдирдп (рдиृрдд्рдп) рдХा рдк्рд░ाрд░ंрдн рдХिрдпा।
рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рдоें рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдзрд░्рдо рдЖрдзाрд░िрдд рдеी। рдк्рд░рдоुрдЦ рдзрд░्рдо рдорд░्рдордЬ्рдЮों рд╡ैрд░рд╡ाрдирд╕, рдЕрдд्рд░ि, рдЙрд╢рдиा, рдХрдг्рд╡, рдХрд╢्рдпрдк, рдЧाрд░्рдЧ्рдп, рдЪ्рдпрд╡рди, рдмृрд╣рд╕्рдкрддि, рднाрд░рдж्рд╡ाрдЬ рдЖрджि рдиे рдзрд░्рдо рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╕िрдж्рдзांрддों рдПрд╡ं рд░ूрдкों рдХी рд╡िрд╡ेрдЪрдиा рдХी рд╣ै। рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рде рдХे рдЪाрд░ों рдЪрд░рдгों рдоें рдЗрд╕рдХा рд╕्рдеाрди рдкрд╣рд▓ा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░ рдХाрд▓ рдоें рд▓िрдЦे рдЧрдпे рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рддрдд्рдХाрд▓ीрди рд╕рдордп рдХी рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╕्рдоृрддिрдЧ्рд░ंрдеों рдоें рдордиुрд╕्рдоृрддि, рдпाрдЬ्рдЮрд╡рд▓्рдХрдп рд╕्рдоृрддि, рдкрд░ाрд╢рд░ рд╕्рдоृрддि, рдиाрд░рджрд╕्рдоृрддि, рдмृрд╣рд╕्рдкрддिрд╕्рдоृрддि рдоें рд▓ोрдХрдЬीрд╡рди рдХे рд╕рднी рдкрдХ्рд╖ों рдХी рдзाрд░्рдоिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдЧрдИ рд╣ै рддрдеा рдХुрдЫ рдиिрдпрдо рднी рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं।
рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें
рдЪाрд░ рдкुрд░ुрд╖ाрд░्рдеो рдоें рдЕрд░्рде рдХा рджूрд╕рд░ा рд╕्рдеाрди рд╣ै। рдорд╣ाрднाрд░рдд рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╣ै рдХि рдм्рд░рд╣्рдоा рдиे рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдкрд░ рдПрдХ рд▓ाрдЦ рд╡िрднाрдЧों рдХे рдПрдХ рдЧ्рд░ंрде рдХी рд░рдЪрдиा рдХी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╢िрд╡ (рд╡िрд╢ाрд▓ाрдХ्рд╖) рдиे рджрд╕ рд╣рдЬाрд░, рдЗрди्рдж्рд░ рдиे рдкांрдЪ рд╣рдЬाрд░, рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдиे рддीрди рд╣рдЬाрд░, рдЙрд╢рдирд╕ рдиे рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ рд╡िрднाрдЧों рдоें рдЗрд╕े рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдХिрдпा।
рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдд्рдд рд╕ंрдмंрдзी рдЪрд░्рдЪा рдХा рд╣ी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡рд░рди рд░ाрдЬрдиीрддि, рджрдг्рдбрдиीрддि рдФрд░ рдиैрддिрдХ рдЙрдкрджेрд╢ों рдХा рднी рд╡ृрд╣рдж рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧ्рд░ंрде рд╣ै рдХौрдЯिрд▓्рдп рдХा рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░। рдЗрд╕рдХी рд░рдЪрдиा рдЪाрдгрдХ्рдп рдиे рдХी рдеी। рдЪाрдгрдХ्рдп рдХा рдЬीрд╡рди рдХाрд▓ рдЪрддुрд░्рде рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдХौрдЯिрд▓्рдп рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдзрд░्рдо, рдЕрд░्рде, рд░ाрдЬрдиीрддि, рджрдг्рдбрдиीрддि рдЖрджि рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЙрдкрджेрд╢ рд╣ै। рдЗрд╕े 15 рдЕрдзिрдХрд░рдгों рдоें рдмांрдЯा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╡ेрдж, рд╡ेрджांрдЧ, рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдкुрд░ाрдг, рдзाрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдЖрджि рд╡िрдж्рдпाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЕрдиेрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░िрдпों рдХे рдорддों рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╖рдп рдХो рдк्рд░рддिрдкाрджिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрди्рдп рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЧ्рд░ंрде рд╣ै рдХाрдорди्рджрдХीрдп рдиीрддिрд╕ाрд░, рдиीрддिрд╡ाрдХ्рдпाрдоृрдд, рд▓рдШुрдЕрд░्рдердиीрддि рдЗрдд्рдпाрджि।
Comments
Post a Comment